«قوی سیاه» سه مشخصه دارد: پیش بینی ناپذیری، تبعات و توضیح پذیری گذشته نگر
درباره قوی سیاه نسیم طالب و حرفای نامربوط دیگر
*** این نوشته حالت مقدمه دارد و برای نوشتن متن اصلی یک پیش فرض محسوب می گردد. هنوز برای نوشتن متن اصلی نیازمند تفکر و نوشتن روی کاغذ هستم.***
در مدل ذهنی «قوی سیاه» نسیم طالب مکررا می کوشد «پیش بینی ناپذیری آینده» بر مبنای اتفاقات گذشته را به تفصیل توضیح دهد. در فلسفه نوشته های نسیم طالب اینفوگراف مدل ذهنی وی نشان داده شده است که در حال ترجمه همه قسمت های آن به «فارسی» هستم. (هنوز تکمیل نشده است که بخواهم انتشارش دهم)
اما در این نوشته اصلا قرار نیست در مورد «مدل ذهنی» نسیم طالب بنویسم. در واقع بیشتر موارد غیر از بحث های خوبی که در کتاب «قوی سیاه» نسیم طالب در مورد «مغلطه ها» و «روش صحیح فکر کردن» نوشته می شود و ای بسا که تجویز روش فکر کردن به دیگران هم یکی از مغلطه آمیزترین دستاوردهای فکری و فلسفی بشر بوده باشد، هنوز نتوانسته ام و نمی توانم به خوبی با این کتاب ارتباطی را برقرار کنم که انتظارش را داشتم.
زمانی که این کتاب را از آمازون خریدم، در اصل Review های بسیار مثبتی در مورد آن وجود داشت. از سایت های مرجعی نظیر نیویورک تایمز تا پرفروش ترین کتاب. با پیش رفتن در این کتاب (تا حدود دویست صفحه از آن) ارتباطم با آن کمتر و کمتر شده است.
تفسیر شخصی از قوی سیاه
شخصا فکر میکنم نوشته های نسیم طالب حداقل برای من که در منطقه پرآشوب و پر زد و خورد و پیش بینی ناپذیر «خاورمیانه» زاده شده و مدل ذهنی ام را توسعه داده ام، خیلی هم «تازگی» ندارد. چه ممکن است چنین دیدگاه هایی اساسا برای غربی که توسعه اش همواره مدیون نظام های آرام و پایدار و حکومت های چند صد ساله است مفهومی بدیع و دنیایی نو برای کشف شدن داشته باشد، به ندرت میتوانم تصور کنم که در شرق و به خصوص خاورمیانه هم همین قدر طرفدار پیدا کرده باشد.
[su_note note_color=”#43b715″]
اگر از دیدگاه «توسعه پایدار» به این داستان بنگریم، توسعه غرب مرهون نهادهای طولانی مدت و حرکت های بطئی و آرام و اندک اندک پیشرونده بوده است. در این میان اندیشه های نسیم طالب که به نظر می رسد برخی از «سرکشی های وی» محصول فرهنگ جهنده و بسیار تغییر پذیر لبنانی اش بوده باشد، برای سیستم غربی یک دستاورد نو است.
[/su_note]
اندیشه هایی که به صورت ریشه ای در ذات خود طبیعتی ناآرام و پیش بینی ناپذیر داشته و دارند.
تقریبا اکثر نظام های حکومتی خاورمیانه ای دست کم هر چهل سال یک بار یک تغییر بسیار عظیم را تجربه کرده اند. تغییرات بنیان کنی که می توانسته است بر دو نسل تأثیر مستقیم و بر دو نسل بعدی تأثیر غیر مستقیم بگذارد و چه شگفت انگیزتر است که تأثیرات غیر مستقیمش بر دو نسل آینده، همواره با جدایش آن ها از اصول نسل های پیشین و تلاش برای تغییر آن اصول، هر چند خزنده و نامحسوس و دردآور پیش می رود.
هر چهل سال یک بار چرخه معیوب (به قول کاتوزیان کلنگی) حاکمیت های ما، ذهنیت تاریخی مردم این سرزمین را هم با «ناباوری» ، «بی اعتمادی» و «ناپایداری» عجین می کند.

در امثال و حکم و فولکلور این دیار، نمونه ها و مثال های بسیاری از «ناپایداری» و «پیش بینی ناپذیری آینده» می توان یافت:
از گفتارهایی نظیر «دم را غنیمت است» تا «سیب رو بندازی هوا هزار تا چرخ می خوره» تا نقل قول پدربزرگ مطلقا بی سواد من «ساباحین آناسی دؤغمییپ هله» (هنوز مادر فردا نزاییده است: فردا قابل پیش بینی نیست) همه و همه باعث می شوند «نسیم طالب» و فلسفه اش برای من آن تازگی و بدعت را نداشته باشد که برای جهان غربی داشته است.
از طرف دیگر لزومی نمی بینم مثلا دیالوگ هزاردستان که در آن چنین از تفاوت «حمام» و «رودخانه» سخن رانده می شود را با مفاهیمی نظیر «پادشکننده» و «هورمسیس» و «نقد آموزش در محیط ساختار یافته» عوض کنم:
«درست است که رودخانه به طهارت خزینه نیست و پس از استحمام در رودخانه نمی توان همانند گرمابه طیب و طاهر بیرون آمد، اما مردان آبدیده روزگار در رودخانه بلا ساخته می شوند و نه در کنج خزینه»
چه اشکالی دارد که نقل قول بالا را جایگزین همه این مفاهیم سنگین عالم پسند کنیم، که تجربه مردم این سرزمین در عرصه «ناپایداری» بسی بیشتر از آن مردمانی است که هزاران سال «پایداری» چشیده اند و هم اکنون دوباره قرار شده است «دانش» فولکلوریک ما را برای خودمان «بسته بندی» و «تجویز» نمایند؟
و البته «پوست در بازی» را بخوانید.