ژن خوب و آقازادگی

چرا باید پول‌ نفت را ماهیانه به افراد خاصی در جامعه پرداخت کرد؟

راهکار برون‌رفت از #بحران امروز چیست؟ «اختصاص تمام پول نفت به حوزه‌های علمیه و آقازادگان، با دریافت التزام عملی که وارد کار اقتصادی و مملکت‌داری نخواهند شد.»#رشته_توییت — Yavar Moshirfar (@Ymoshirfar) August 6, 2018   *** کلیه مطالب این نوشته در همۀ بخش‌های آن صرفا بیانگر نظرات، عقاید و اندیشه‌های شخصی نویسنده‌اش می‌باشد و ممکن است در همۀ بخش‌ها حاوی کژتابی، کج‌فهمی و مملو از اشتباه باشد. نویسنده ضمن پذیرش حق نقد خواننده، با اعتقاد تردید‌آمیزش به «مرگ مؤلف» مسئولیت این نوشته در آینده را نمی‌پذیرد. این نوشته جز برای نقدهای آیندۀ خود نویسنده، قابلیت ارجاع به عنوان رفرنس را […]

درس‌های رشد و توسعه

فکر می‌کنم بیشتر از انتقادات و تحلیل‌هایی که همیشه در مورد توسعه می‌نویسم، شاید بهتر باشد کمی هم روی راهکارهایی که ممکن است ما را به «توسعه» نزدیک کنند بنویسم. به قولی اگر قرار است خودم را انسان آگاهی در حوزۀ توسعه بدانم، بهترین راه این است که روش رشد و توسعه را به خوانندگان این وبلاگ بیاموزم. یا بهتر است تصحیح کنم: به جای تحلیل چرا توسعه نیافته‌ایم (که مأموریت دائمی‌تر شخص من در بررسی تاریخ و اقتصاد و سیاست است) راهکارهای ساده‌ای را توصیه کنم که حداقل بسیاری‌شان را اگر هم خودم نرفته‌باشم در کلام معلمم یا دوستان […]

«توسعه اصلا به چه معناست؟»

مکرر در این وبلاگ من از «توسعۀ پایدار» صحبت کرده‌ام. مکرر تأکید کرده‌ام که چه چیز‌هایی توسعۀ پایدار نیست و توسعه چه پروسه‌ای را باید طی کند. بارها و بارها در لزوم اهمیت «نسل» برای توسعه‌یافتگی سخن گفته‌ام. این روزها که بحران‌های اقتصادی که تا پیش از این «زیر پوست اقتصاد» ایران در حال خزیدن بودند، سر برآورده‌اند و دندان‌های تیزشان را نشان می‌دهند، بازار بحث‌ و تحلیل و صحبت از «توسعه‌نیافتگی» و پیشنهاد «راهکار» بسیار داغ است. هر چند تجربۀ تاریخی از ۱۷۰ سال اخیر نشان می‌دهد این راهکارها صرفا موقتی بوده و در نهایت به شکست و مرگ […]

از مشروطه تا انقلاب ۵۷: ۷۲ سال در قاب توسعه

از مشروطه و وقایع مربوط به آن تا انقلاب ۵۷ حدود ۷۲ سال فاصله است: تقریبا چهار نسل بین این دو انقلاب فاصله انداخته‌اند. تقریبا به اندازۀ چهار نسل ابعاد، آرمان‌ها و خواسته‌های این دو انقلاب از هم‌دیگر فاصله گرفته‌اند. دو شاخص اصلی و مهم تمایز این دو واقعه از هم‌دیگر در ماهیت درونی این دو واقعه پنهان است. ماحصل واقعۀ اول و درون‌مایۀ آن تلاشی برای رهایی از سنت است و ماحصل و درون‌مایۀ واقعۀ دوم تلاشی برای بازگشت به سنت. اولی سنت سیاسی را در هم می‌شکند و دومی سنت اجتماعی را پررنگ‌تر می‌کند. سؤال بزرگ‌تر اما اینجاست: […]

آیا دچار نفرین منابع شده‌ایم؟ پی‌نوشتی بر «مرگ توسعه در ایران»

در پی بحث‌ها و فیدبک‌های خوبی که از دوستان در مورد نوشتۀ قبلی دریافت کردم، احساس می‌کنم مواردی در آن نوشته هم‌چنان نیازمند توضیح هستند. هر چند معتقدم علوم انسانی و فکری عرصۀ ادبیات و تفکرات انتزاعی است و هر تفکری زائیدۀ پیش‌زمینه و درون‌مایۀ فلسفی و تاریخی خودش است، اما لازم می‌بینم تأکید کنم که اساسا نویسنده همواره بر این باور است که یافته‌ها و نوشته‌ها و درکش از «توسعۀ پایدار» در پرتو زمان و با گذشت زمان باید به سمت بهترشدن پیش برود. به همین منظور نویسنده از خوانندگان محترم دعوت می‌کند همواره تمامی نوشته‌های این خانه را که […]

مرگ توسعه در ایران

آیا مرگ توسعه در ایران رخ داده‌است؟

مرگ توسعه در ایران، امروز رخ نداده‌است  از حدود ۱۷۰ سال پیش که نخستین برنامه‌های توسعه در ایران شکل اجرایی به خودش گرفت، تأسیس دارالفنون و توجه ویژه به کشاورزی، دانش آموختگی و اعزام جوانان به خارج از کشور جهت فراگیری علوم و فنون نظامی ابتدایی‌ترین اقدامات دولت وقت بوده‌است. قریب ۵۰ سال پس از آن حضور و ظهور اندیشه‌های تحول‌خواهانه و حرکت به سوی حکومت مظفری با دو واقعۀ بسیار مهم همراه شد. دو واقعه که تقریبا تمام مسیر تاریخ توسعۀ این کشور را دگرگون کردند. نخستین واقعه انقلاب مشروطه و صدور فرمان مشروطیت از سوی شاه قاجار به […]

سخنرانی من در لایو

متن سخنرانی من در لایو اینستاگرام

    سلام و شب بخیر خدمت دوستان گرامی بسیار خرسندم که فرصتی دست داد تا امروز پنج‌شنبه ۲۱ تیرماه ۱۳۹۷ در خدمت دوستان، فرهیختگان و علاقمندان به بحث توسعۀ پایدار باشم. امیدوارم که در این فرصت کوتاه از ماحصل گفت‌ و شنودمان مطالبی بیاموزیم و در پایان چیدمان مرسوم انگاره‌های ذهنی ما سامان منظم‌تری یافته باشند. در چهار سال اخیر که مطالعات و پژوهش‌هایم پس از سؤال اساسی «چه باید کرد» به صورت جامع‌تر و دقیق‌تر به حوزۀ توسعۀ پایدار راه پیدا کرده‌است، متوجه شده‌ام که توسعۀ پایدار اگر به عنوان یک روش و اصل کلی برای جامعۀ ایرانی […]

خشونت بشری و جامعۀ پایدار

خشونت بشری و توسعۀ پایدار اجتماعی

مقدمه قبلا در این وبلاگ از این مسئله صحبت کردیم که «خشونت بر خلاق تصور آقای برشت، در ذات بشر نهادینه‌ شده‌است» و بشر صرفا زمانی می‌تواند نسبت به هم‌نوعش خشونت کمتری بورزد که شدیدا در چارچوب‌ها و سیستم‌ها محدود شده‌باشد. این خشونت ممکن است از نوع فیزیکی هم نباشد. ممکن است انسانی هوس کند با استفاده از روابط و رانت اطلاعاتی، سیاسی یا اقتصادی، در فرصت‌هایی که در سیستم کلان برایش به وجود آمده‌است یا بهتر است بگوییم «ایجاد شده‌است» بهره و نفع شخصی‌اش را بر فلج کردن اقتصاد مملکت ترجیح دهد. از مطالعۀ تاریخ بشری می‌آموزیم (و چه […]

چگونه زنان توانمند پرورش دهیم؟

زنان توانمند، کلید اصلی توسعۀ آیندۀ ایران؟

قبلا تأکید کرده‌ام که «توسعه چهره‌ای تماما زنانه‌ دارد» و پایداری توسعۀ آیندۀ ایران تا حد زیادی به «زنان» وابسته است. پیرامون بحث‌هایی که بعدها  ذیل آن نوشته صورت گرفت، و پیام‌هایی که در رسانه‌های مختلف دریافت کرده‌ام، احساس می‌کنم هم‌چنان نیاز به توضیح و تفسیر این نوشته وجود دارد. به هر حال من معقتدم علاوه بر نارسائی‌هایی که ذاتا با زبان فارسی آمیخته است، برخی آفت‌های فکری هم گریبانگیر این بحث بوده‌ و هست و خواهد بود و طبیعتا من به عنوان نویسندۀ مقاله باید موضع خودم را در قبال آن اعلام کنم. لازم به ذکر نیست که آن‌چه […]

جامع‌التورایخ رشیدی

جامع التورایخ رشیدی و حکایت تلخ توسعه‌نیافتگی تاریخی ایران

مشغول خواندن جامع‌التورایخ رشیدی هم‌زمان با دوباره خوانی «عقلانیت و توسعه‌یافتگی ایران» و البته «وضع بشر» آرنت شده‌ام. تعادل جالبی بینشان می‌توانم برقرار کنم. آرنت از «زحمت» به عنوان تنها موجودی اصلی تاریخ بشر می‌گوید، جامع‌التورایخ از یک مفهوم بسیار بومی : «الحق لمن غَلب». سریع‌القلم از پروسۀ اشتباهاتی که در طول تاریخ منحصرا مرتکب شده‌ایم.   من توسعه‌نیافتگی را در همین یک جمله حداقل برای دورۀ مغول می‌توانم خلاصه کنم: «الحق لمن غلب» (حق با کسی است که پیروز می‌شود.) یک فلسفۀ عمیق پشت این سه کلمه است: «تاریخ را ظالمان نوشته‌اند.» توسعه اما از سوی دیگر محصولی نیست […]

توسعۀ پایدار

چرا ایرانیان شکست می‌خورند؟ «تأملی بر ریشه‌های توسعه‌نیافتگی ایران»

  در سلسله بحث‌های «چرا توسعه‌ی پایدار زمان‌بر است؟» در مورد مسائل مختلف و تأثیرگذار بر توسعه‌نیافتگی ایران سخن گفتیم. از مسائل مختلفی که توسعه‌یافتگی را فرآیندی زمان‌بر و طولانی و سخت کرده‌اند بحث کردیم و استدلال کردیم که «توسعه چهره‌ای تماما زنانه دارد» و «تربیت نسل توسعه‌خواه» مهم‌ترین گام برای توسعه‌ی ماست. در این نوشته می‌کوشیم تحلیل‌های موجود و راهکارهایی را بررسی کنیم که ممکن است ما را به توسعه نرسانند. چارچوب نظری این بحث، بر پایۀ مفهوم نظریۀ سیستم و هم‌چنین نهادگرایی نوین به پیش خواهد رفت. قابل ذکر نیست که کلیۀ مطالب این نوشته در همۀ بخش‌های […]

چرا توسعه‌ی پایدار زمان‌بر است؟ «تقابل سنت و تجدد در ایران»

سنت و تجدد در مفهوم تقابل افکار جاری با افکاری است که قبلا در محیط وجود نداشته‌اند. میزان آشتی و هم‌زیستی این دو یکی از شاخص‌هایی است که برای تأثیرگذاری یا تأثیرپذیری جوامع از توسعه می‌توان به آن اندیشید. جنبش‌های متعددی در طول تاریخ بشری در مقابله با «تجدد» پا گرفته‌اند که از مهم‌ترین نمونه‌های آن در جوامع اروپایی، می‌توان جنبش «لودیت‌ها» و در جامعۀ ایران ممنوعیت‌ ویدئو را می‌توان مثال زد. از آن سو هم می‌توان «یکسان‌سازی پوشش در حکومت پهلوی اول» را نوع دیگری از تقابل سنت و تجدد در نظر گرفت که در آن سهم «حکومتی» تجدد […]

چرا گفتگو نمی‌دانیم؟ «مطالعه‌ی موردی خرداد ۸۵، تبریز»

این نوشته بسیار طولانی و حاوی بیش از ۴ هزار کلمه است. لطفا زمانی که هیچ کار مفید دیگری ندارید، به مطالعه‌ی آن بپردازید. برای پیشگیری از اتلاف وقت شما، من متن نوشته را در یک فایل PDF برایتان آورده‌ام که می‌توانید آن را پرینت گرفته و مطالعه نمایید.    مقدمه گفتگو محوری‌ترین و مهم‌ترین اصل و پایه برای توسعه‌ی پایدار است. من بارها در این وبلاگ بر این جمله تأکید کرده‌ام و هم‌چنان معقتدم تا زمانی که گفتگو به درستی در میان ما شکل نگیرد و تداوم نیابد، تا زمانی که ما گفتگوهای دشوار را از مسائلی که حساسیت‌برانگیز […]

توسعه پایدار جهانی و اهداف آن

توسعه چهره‌ای تماما زنانه دارد؛ درباره‌ی نقش زنان در توسعه در گفتگو با معصومه شیخ‌مرادی

توسعه چهره‌ای تماما زنانه دارد آنچه‌ در این نوشته می‌خوانید مطابق معمول این وبلاگ نظرات، اندیشه‌ها و برداشت‌های شخصی نویسنده‌اش هستند و نویسنده در تمامی بخش‌های این متن با اعتقاد تردیدآمیز به «مرگ مؤلف» این مطلب را نوشته‌است. بدیهی‌ است این نوشته‌ها برای فهم بهتر مسئله‌ی توسعه نگاشته می‌شوند و قابلیت ارجاع به عنوان رفرنس را ندارند. نقش زنان در توسعه‌ی پایدار چیست؟ این کمابیش عنوان سؤالی بود که دیرزمانی «معصومه شیخ‌مرادی» از من پرسیده‌بود. مدت‌های مدیدی بود که دوست‌داشتم مجموعه و سلسله نوشته‌های «چرا توسعه‌ی پایدار زمان‌بر است» به اتمام برسند تا بتوانم به این مبحث برسم. این مطلب […]

فساد سیستماتیک

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ «فساد سیستماتیک»

فساد سیستماتیک تا کنون در بررسی مواردی که برچسب «چرا توسعه‌پایدار زمان‌بر است» خورده‌اند، موارد متعددی را بررسی کرده‌ایم. در این نوشته می‌کوشیم به سمت بحث ساختارهای سیستم اجتماعی و بررسی «فساد سیستماتیک» در سیستم بپردازیم تا ببینیم وجود فساد در سیستم و فساد سیستماتیک از منظر توسعه‌پایدار چگونه می‌تواند بر کل سیستم تأثیر‌گذار باشد. خواهشمندم پیش از ورود به این بحث حتما حداقل یکی از این چند منبع را مطالعه فرمایید: «مقدمه‌ای بر سنجش فساد، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران» ، «بررسی وضعیت ادراک فساد در دستگاه های دولتی تهران» ، «توصیفی از وضعیت ادراک فساد در ایران»، «اینفوگرافیک […]

ک

وقتی یک فرد کم‌سواد بیشتر از متولیان امر «توسعه» را می‌فهمد

لطفا ده دقیقه زمان بگذارید و این ویدئو را با تمام وجودتان تماشا کنید. سرمایه‌دارترین روستایی ایران کاری ندارم که این روستایی از چه راهی به اینجا رسیده است؛ عقاید و روش‌هایش چقدر درست است و درست نیست و چقدر از جهان اطرافش شناخت دارد. کاری ندارم که اتاق بالای طویله ۶۰۰ یورو می ارزد یا نه. کاری ندارم که چقدر در تبلیغ فرهنگ کشورش و فرهنگ «روستاگردی و طبیعت گردی» مؤثر بوده است یا نیست. کاری ندارم که های سیزن‌هایش تا چند وقت آینده حسابی پُر است. اگر من جایی توان و قدرتش را داشتم، همین فردا این فرد […]

معرفی کتاب «ما ایرانیان» مقصود فراستخواه

کتاب ما ایرانیان مقصود فراستخواه «ما ایرانیان» مقصود فراستخواه یکی از مهم ترین کتاب هایی است که برای فهم همه جانبه موضوع «توسعه و عقب ماندگی» باید خوانده شود. کتابی است که برای درک توسعه حتما باید چند باری خوانده شود. یا بیش از چندین بار و خط به خط و موضوع به موضوع کاویده‌شود. ما ایرانیان مقصود فراستخواه بر یک مسئله مهم استوار است: «مسئله محور»است. عمدتا کشنده‌ترین مشکل در هر سیستمی این است که راهکار مسئله را پیش ببرد.  یکی از بزرگ ترین مزیت های کتاب حاضر در طرح مسئله هوشمندانه در ابتدای آن و سخن گفتن از […]

مقیاس خرد و کلان

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “قلمروی خرد و کلان”

قلمروی خرد و کلان در توسعه به چه معناست؟ توسعه قلمروی حوزه خرد است یا کلان؟ تفاوت این دو در چیست؟ چگونه باید نگاه اجرایی رده های بالای حکومتی به قلمروی خرد و کلان باشد؟ بی توجهی به این مفهوم چه چیزی به بار می آورد؟ شناخت دقیق قلمروی خرد و کلان چه تأثیری بر مدیریت جمعی توسعه محور می گذارد؟ عمدتا اگر در حوزه توسعه بیندیشیم، سؤالات بسیار زیادی با تم «قلمروی خرد و کلان» و تفاوت و تفکیک و تأثیر آن در توسعه به ذهنمان متبادر می شود. در علوم مختلف این دو قلمرو با ادبیاتی متفاوت از […]

جامعه بی گفتگو و فرهنگ زبانی

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “جامعه بی گفتگو، ظرفیت های زبانی”

جامعه بی گفتگو – مقدمه در بررسی مسائل توسعه پایدار، عمدتا میتوان به دو بعد مهم توسعه اشاره کرد: بعد عملیاتی و مادی توسعه و بعد انسانی-عملکردی توسعه. بعد عملیاتی و مادی توسعه شامل برنامه هایی از اقتصاد، سیاست و جامعه است که در طیف «پیشرفت» جای گرفته اند. مسائلی نظیر نانوتکنولوژی، راه سازی، سدسازی و تربیت مهندس و بعد انسانی- عملکردی توسعه شامل برنامه هایی از اقتصاد، سیاست و جامعه است که در طیف «رشد و توسعه» جای می گیرند. نظیر تربیت انسانی، قانون پذیری، خرد گرایی، رواداری و چندفرهنگی. مهم ترین اصل برای ورود به بعد انسانی-عملکردی توسعه […]

فرهنگ روستایی

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “فرهنگ شهرنشینی”

فرهنگ عشایری، فرهنگ روستایی و فرهنگ شهری تا کنون احتمالا به تفاوت های این واژه ها و مفاهیم با یکدیگر، در عین شباهت هایشان اندیشیده اید. شاید تا کنون برایتان مواردی پیش آمده باشد که بخواهید به دقت قلمروی این سه واژه و تعاریفشان را مورد بازنگری قرار دهید. عمدتا عادت فرهنگ زبانی جاری در کشور بر این است که در طبقه بندی «تمدن» این سه واژه را به ترتیب خاصی بچیند. حتی در ادبیات عمومی زبانی فارسی و تورکی (دیگر زبان ها را خبر ندارم) در اشاره به رفتارهای غیرمدنی اشخاص فرهنگ آن ها را به یک طبقه پایین […]

swarm

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “اصول توسعه یافتگی”

اصول توسعه یافتگی یا آیا توسعه پایدار نیاز به تسلسل علل ترتیبی دارد؟ در بیشتر متون توسعه، متفکران اصول تقریبا ثابتی را برای توسعه یافتگی در نظر می گیرند. اگر توسعه را در مفهوم نگاه کلان در مدیریت استراتژیک همزمان منابع سخت افزاری (طبیعی) و نرم افزاری (فکری – اجتماعی) در نظر بگیریم، می توان حداقل چهار گام مهم برای مسیر توسعه به صورت تقریبی ذیل در نظر گرفت: گام اول : سیستم سازی و نهاد سازی گام دوم: رشد اقتصادی و اقتصاد خصوصی ، پیشرفت علمی – نرم افزاری، ارتباطات گسترده بین المللی گام سوم: قانون پذیری، جامعه مدنی […]

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “توسعه پایدار چه چیزهایی نیست؟”

مقدمه در بیشتر بحث های توسعه، زمانی که از توسعه نیافتگی صحبت میشود بلافاصله آمارهایی از رشد و پیشرفت ارائه می گردند. آمارهایی که هر چند صحیح هستند اما دال بر توسعه یافتگی نیستند. هم چنان که قبلا توضیح داده شده است مفاهیم رشد و توسعه و پیشرفت با همدیگر متفاوتند و نباید به جای همدیگر به کار گرفته شوند. به نظر می رسد بیشتر اختلاف نظرها از تفاوت در تعریف «شاخص های توسعه» بوده باشد. بدین سان در این نوشته به بررسی و تعریف شاخص های توسعه و تفاوت های آن ها با شاخص های رشد و پیشرفت می […]

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “مسئله اخلاق و اقتصاد”

مقدمه در سلسله نوشتارهای «چرا توسعه پایدار زمان بر است؟» به بررسی مفاهیم توسعه ای و چرایی های توسعه نیافتگی می پردازیم. در نوشته های پیشین نقش «جامعه کوتاه مدت و رشد اقتصادی» را بررسی کردیم. در این نوشته قرار است در مورد تأثیر وزن جامعه شناختی اخلاق بر اقتصاد در هشتاد سال گذشته و این که چرا ما توسعه نمی یابیم بپردازیم. شایان توجه است که کلیه مطالب این نوشته در همه بخش های آن صرفا بیانگر نظرات، عقیده ها، آموخته ها و تجربیات شخصی نویسنده اش می باشد و ممکن است در همه بخش های آن حاوی کژتابی، […]

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ “جامعه کوتاه مدت”

چرا توسعه پایدار زمان بر است؟ بخش اول – جامعه کوتاه مدت مقدمه  قبلا در یک سلسله توئیت به طور مختصر در مورد چرایی امکان ناپذیری اعمال مدل های توسعه پایدار بر ایران صحبت کرده ام. آن جا به صورت مختصر نوشتم تا مجالی باشد که هر کدام را به صورت کامل و با جزییات زیاد تحت نگارش درآورم. پروسه ای که به زعم من بیش از  چند روز نمی کشید، تا هفته ها طول کشید و در این چند مدت طبیعتا به دلیل درگیر بودن در فرآیند مطالعه و تفکر نخواستم مطلبی بنویسم. هر چند هر آن چه که […]